RAM seçimi: kapasite, frekans, gecikme ve çift kanal
RAM alırken etiketteki sayılar kafa karıştırabilir. Önem sırasına göre bakılacak şeyler şunlar.
1. Uyumluluk
- Nesil: Anakartın DDR4 mü DDR5 mi destekliyor? İkisi birbirinin yuvasına takılmaz.
- Masaüstü / dizüstü: Masaüstü bellekler DIMM, dizüstü bellekler SO-DIMM boyutundadır. Bazı ince dizüstülerde bellek anakarta lehimlidir ve yükseltilemez. Almadan önce modelin teknik belgesine bak.
- Anakartın uyumluluk listesi (QVL): Özellikle yüksek frekanslı kitlerde üreticinin test ettiği modüllere bakmak sorun yaşama ihtimalini azaltır.
2. Kapasite
Kabaca bir rehber (kullanım alışkanlığına göre değişir):
- Ofis, web, okul: 8 GB kullanılabilir ama 16 GB çok daha rahattır.
- Oyun: 16 GB yeterli, 32 GB yeni oyunlarda ve arka planda uygulama açıkken rahatlık sağlar.
- Yazılım geliştirme, sanal makine, Docker: 32 GB ve üstü.
- Video düzenleme, 3D, yerel yapay zeka modelleri: 32-64 GB ve üstü.
Kapasite yetmezse sistem diske takas (swap) yapar ve bu, frekanstan çok daha büyük bir yavaşlamadır. Önce kapasite, sonra hız.
3. Çift kanal
İki modül (2x8 yerine 1x16 değil, 2x8 ya da 2x16) takmak bellek bant genişliğini artırır. Özellikle dahili grafik kullanan sistemlerde ve işlemci yoğun oyunlarda fark belirgindir.
Dört yuvalı anakartta iki modül takıyorsan anakart kılavuzunda belirtilen yuvaları kullan (genellikle A2 ve B2).
4. Frekans ve gecikme
Etiketteki iki değer birlikte değerlendirilir:
- Frekans (MT/s): DDR5-6000, DDR4-3200 gibi.
- CL (CAS gecikmesi): Döngü sayısı cinsinden. Düşük olan daha iyi.
Gerçek gecikme yaklaşık olarak CL × 2000 / frekans nanosaniyedir. Örneğin DDR4-3200 CL16 ≈ 10 ns, DDR5-6000 CL30 ≈ 10 ns. Yani yeni nesilde CL sayısının yüksek görünmesi tek başına "daha yavaş" demek değildir.
5. XMP / EXPO profilini aç
Yüksek frekanslı bellek, BIOS'ta profil açılmadan genellikle varsayılan düşük hızda çalışır. BIOS'a gir, Intel sistemlerde XMP, AMD sistemlerde EXPO (veya DOCP) profilini seç. Sonra Görev Yöneticisi → Performans → Bellek bölümünden hızı kontrol et.
Profil açıkken sistem kararsızsa (mavi ekran, açılmama) önce BIOS'u güncelle, olmazsa bir alt profil veya biraz daha düşük frekans dene.
6. Karıştırmaktan kaçın
Farklı marka, model veya hızdaki modülleri birlikte takmak çalışabilir ama sistem en yavaş modülün ayarlarına düşer ve kararsızlık ihtimali artar. Yükseltme yapacaksan mümkünse aynı kitten ikinci bir set değil, istediğin toplam kapasitede tek bir kit al.