Linux terminalinde her gün işe yarayan komutlar

Linux'u yeni kullanmaya başlayanlar için terminal ilk başta korkutucu olabilir. Ama günlük işlerin büyük kısmı birkaç düzine komutla yapılır. Bu rehberde en çok kullanılanları amaçlarına göre topladık.

Dizinler ve dosyalar

pwd                 # şu an hangi dizindeyim
ls -lah             # ayrıntılı liste, gizli dosyalar dahil
cd ~/Belgeler       # dizin değiştir (~ ev dizinin)
cd -                # bir önceki dizine dön
mkdir -p a/b/c      # iç içe dizin oluştur
cp -r kaynak hedef  # dizini kopyala
mv eski yeni        # taşı veya yeniden adlandır
rm dosya            # sil (geri dönüşüm kutusu yok!)

rm -rf komutunu kullanmadan önce hangi dizinde olduğunu ve neyi sildiğini iki kez kontrol et.

Dosya içeriği

cat dosya.txt         # tamamını yazdır
less dosya.log        # sayfa sayfa oku (q ile çık, / ile ara)
head -n 20 dosya      # ilk 20 satır
tail -f uygulama.log  # dosyaya eklenen satırları canlı izle

Arama

grep -rn "hata" /var/log/uygulama/   # metin ara, satır numarasıyla
grep -i "error" dosya.log            # büyük/küçük harf duyarsız
find . -name "*.conf"                # dosya adına göre bul
find . -size +100M                   # 100 MB'den büyük dosyalar

Disk ve sistem

df -h                       # disklerde ne kadar yer kaldı
du -sh * | sort -h          # bu dizinde ne ne kadar yer kaplıyor
free -h                     # bellek kullanımı
uptime                      # sistem ne zamandır açık, yük ortalaması
htop                        # süreçleri canlı izle (kurulu değilse: sudo apt install htop)

Süreçler

ps aux | grep nginx    # süreci bul
kill 1234              # süreci nazikçe sonlandır
kill -9 1234           # zorla sonlandır (son çare)

Servisler (systemd)

sudo systemctl status nginx
sudo systemctl restart nginx
sudo systemctl enable nginx      # açılışta başlasın
journalctl -u nginx -n 50        # servisin son 50 log satırı

Paketler (Debian/Ubuntu)

sudo apt update && sudo apt upgrade
sudo apt install paket-adi
apt search anahtar-kelime

Fedora'da dnf, Arch'ta pacman kullanılır; mantık aynıdır.

İzinler

chmod +x betik.sh            # çalıştırılabilir yap
chmod 600 gizli.txt          # sadece sahibi okuyup yazabilsin
sudo chown kullanici:grup dosya

Zaman kazandıran kısayollar

• Tab: Komut ve dosya adını tamamlar. İki kez basınca seçenekleri gösterir.
• Ctrl+R: Geçmiş komutlarda arama yapar.
• Ctrl+C: Çalışan komutu durdurur.
• !!: Son komutu tekrarlar. sudo !! son komutu sudo ile çalıştırır.
• man komut veya komut --help: Komutun kılavuzu.

Bir komutun ne yaptığından emin değilsen çalıştırmadan önce sorabilirsin; özellikle internetten kopyalanan sudo içeren komutlarda bu iyi bir alışkanlık.