Silinen dosyaları kurtarmak: ne zaman mümkün, nasıl denenmeli?

Yanlışlıkla silinen ya da biçimlendirilen bir diskteki dosyaların kurtarılıp kurtarılamayacağı; diskin türüne, silindikten sonra ne yapıldığına ve sorunun mantıksal mı fiziksel mi olduğuna bağlıdır. İlk dakikalarda yapılan doğru hareket şansı ciddi biçimde artırır.

İlk kural: o diske hiçbir şey yazma

Bir dosya silindiğinde çoğu zaman verinin kendisi hemen silinmez, sadece kapladığı alan "boş" olarak işaretlenir. Diske yeni bir şey yazıldıkça bu alanın üzerine yazılma ihtimali artar. Bu yüzden:

• Silinen dosyanın bulunduğu diske yeni dosya kaydetme, program kurma.
• Kurtarma programını da o diske kurma, kurtarılan dosyaları da o diske kaydetme. Başka bir disk ya da USB bellek kullan.
• Silinen dosya sistem diskindeyse (C:) bilgisayarı mümkün olduğunca az kullan; Windows sürekli arka planda yazma yapar.

Önce kolay yerlere bak

• Geri Dönüşüm Kutusu
• Bulut senkronizasyonu kullanıyorsan (OneDrive, Google Drive vb.) bulut tarafındaki çöp kutusu ve sürüm geçmişi
• Windows'ta klasöre sağ tıklayıp Önceki sürümler (Dosya Geçmişi ya da geri yükleme noktası açıksa)
• Uygulamaların kendi yedekleri (ofis programlarının otomatik kurtarma dosyaları gibi)

SSD'de durum farklı

SSD'lerde TRIM özelliği açıktır (varsayılan budur). Bir dosya silindiğinde işletim sistemi SSD'ye o blokların artık kullanılmadığını bildirir ve SSD bu alanı kısa sürede gerçekten temizler. Bu yüzden SSD'den kalıcı olarak silinen dosyaların kurtarılma şansı genellikle çok düşüktür. SSD'lerde yedek, telafisi olmayan bir zorunluluktur.

HDD'lerde, USB belleklerde ve SD kartlarda ise kurtarma şansı çok daha yüksektir.

Kurtarma programları

Mantıksal sorunlarda (silme, biçimlendirme, bölüm kaybı) yazılım ile kurtarma denenebilir:

• Windows File Recovery: Microsoft'un komut satırı aracı, Microsoft Store'dan kurulur.
• PhotoRec / TestDisk: Açık kaynak ve ücretsiz. PhotoRec dosya türlerini imzalarından tanıyarak kurtarır (dosya adları kaybolabilir); TestDisk silinen bölümleri ve önyükleme kayıtlarını onarabilir.
• Ticari programlar da vardır; çoğu, satın almadan önce neyi kurtarabileceğini gösteren ücretsiz tarama sunar.

Kurtarılan dosyaları açıp kontrol et; bazıları kısmen üzerine yazıldığı için bozuk çıkabilir.

Fiziksel arızada yazılım deneme

Disk tıkırtı, sürtünme sesi çıkarıyorsa, bilgisayar diski görmüyorsa ya da düşmüş, ıslanmışsa sorun fizikseldir. Bu durumda:

• Diski çalıştırmaya devam etme; her açılışta hasar büyüyebilir.
• Kurtarma programı çalıştırma, buzdolabına koymak gibi internetten okunan yöntemleri deneme.
• Veriler önemliyse doğrudan profesyonel bir veri kurtarma laboratuvarına başvur. Ücretleri arızaya göre değişir ve yüksek olabilir; önce ücretsiz ön inceleme yapıp yapmadıklarını sor.

Bir daha yaşamamak için

Önemli dosyaların en az iki kopyası, biri farklı bir cihazda ve biri farklı bir konumda olsun. Forumdaki "Sunucu yedekleme stratejisi: 3-2-1 kuralı" rehberindeki ilke kişisel dosyalar için de aynen geçerlidir.

Dosyanın hangi disk türünden, nasıl silindiğini ve sonrasında ne yaptığını bu konunun altına yazarsan kurtarma şansını birlikte değerlendirebiliriz.