Tarayıcı gizliliği: çerezler, izleyiciler ve gerçekten işe yarayan ayarlar
İnternette gezinirken ziyaret ettiğin sitelerin, reklam ağlarının ve analiz araçlarının seni nasıl takip ettiğini anlamak, hangi önlemin gerçekten işe yaradığını görmeyi kolaylaştırır.
Takip nasıl yapılır?
- Birinci taraf çerezleri: Ziyaret ettiğin sitenin kendi çerezleri. Oturumunun açık kalması, sepetin hatırlanması gibi işler için gereklidir.
- Üçüncü taraf çerezleri: Sayfaya gömülü reklam ve izleme servislerinin çerezleri. Seni farklı siteler arasında tanımak için kullanılır.
- Parmak izi (fingerprinting): Tarayıcı sürümü, ekran çözünürlüğü, yazı tipleri, saat dilimi gibi bilgilerin birleşimiyle çerez olmadan da tanınabilirsin.
- Hesap girişi: Bir hizmete giriş yaptığında o hizmet aktivitelerini zaten hesabınla ilişkilendirir; hiçbir tarayıcı ayarı bunu engellemez.
İşe yarayan ayarlar
- Üçüncü taraf çerezlerini engelle. Firefox, Safari ve Brave bunu varsayılan olarak büyük ölçüde yapar; Chrome ve Edge'de gizlilik ayarlarından açabilirsin. Bazı sitelerde gömülü giriş ya da ödeme ekranları bozulursa o siteye istisna tanıyabilirsin.
- İzleyici engelleyici eklenti kullan. uBlock Origin gibi içerik engelleyiciler reklam ve izleme betiklerini yüklenmeden durdurur; sayfalar da hızlanır. Eklentileri yalnızca resmi mağazadan kur ve kurduğun eklenti sayısını az tut: Her eklenti gördüğün sayfalara erişim izni ister.
- Uzantı izinlerini gözden geçir. Kullanmadığın eklentileri kaldır. "Tüm sitelerdeki verileri okuma ve değiştirme" izni isteyen eklentiler en çok dikkat edilmesi gerekenlerdir.
- Arama motorunu değiştirmeyi düşün. Gizlilik odaklı arama motorları arama geçmişini profil oluşturmak için kullanmadıklarını belirtir.
- Hesap ayarlarındaki etkinlik geçmişini kontrol et. Büyük hizmetlerin hesap ayarlarında konum geçmişi, arama ve video geçmişi kaydını kapatabilir ya da belirli aralıklarla otomatik silinmesini sağlayabilirsin.
Gizli pencere ne yapar, ne yapmaz?
Gizli (incognito) pencere kapattığında geçmişi, çerezleri ve form verilerini senin bilgisayarında siler. İnternet sağlayıcın, iş yerinin ağı ya da ziyaret ettiğin siteler yine ne yaptığını görebilir. Ortak bilgisayar kullanırken işe yarar, anonimlik sağlamaz.
VPN ne zaman gerekir?
VPN, trafiğini internet sağlayıcından ve bağlandığın ağdan (kafe Wi-Fi'si gibi) gizler ve sitelere VPN sunucusunun IP adresini gösterir. Ancak çerezleri ve hesap girişlerini engellemez; trafiğini de VPN firmasına emanet etmiş olursun. Ayrıntılar için forumdaki "VPN nedir, ne zaman gerçekten işe yarar?" rehberine bakabilirsin.
Gerçekçi bir hedef
Tamamen iz bırakmadan gezinmek günlük kullanımda pek mümkün değil ve bunu denemek çoğu siteyi kullanılmaz hale getirir. Üçüncü taraf çerezlerini kapatmak, iyi bir içerik engelleyici kullanmak ve hesap ayarlarını gözden geçirmek, çaba/fayda açısından en verimli adımlardır.
Kullandığın tarayıcıda belirli bir ayarı bulamadıysan tarayıcı adını ve sürümünü yazarak bu konunun altında sorabilirsin.