Monitör seçimi: IPS, VA, OLED, yenileme hızı ve çözünürlük
Monitör, bilgisayarın her gün en çok baktığın parçası. Yanlış seçim; bulanık yazı, gözü yoran görüntü ya da para verdiğin yüksek yenileme hızının hiç kullanılmaması anlamına gelebilir.
Panel türleri
| Panel | Artıları | Eksileri |
|---|---|---|
| IPS | İyi renkler, geniş görüş açısı | Siyahlar karanlık odada griye kaçabilir ("IPS glow") |
| VA | Yüksek kontrast, derin siyahlar | Hızlı sahnelerde karanlık geçişlerde iz bırakabilir (smearing) |
| TN | Ucuz, hızlı | Zayıf renkler ve görüş açısı; artık nadiren önerilir |
| OLED | Kusursuz siyah, çok hızlı tepki | Fiyat, sabit görüntülerde iz kalma (burn-in) riski |
Genel kullanım ve oyun için IPS en dengeli seçimdir. Film ve karanlık oyunlar için VA, bütçe yeterliyse OLED tercih edilebilir. OLED'de görev çubuğu gibi sabit öğelerin uzun süre ekranda kalması iz bırakabilir; üreticilerin koruma özellikleri bu riski azaltır ama tamamen ortadan kaldırmaz.
Çözünürlük ve boyut
Önemli olan piksel yoğunluğudur. Yaygın ve dengeli eşleşmeler:
- 24 inç → 1080p
- 27 inç → 1440p (birçok kullanıcı için en dengeli nokta)
- 27-32 inç → 4K (yazı ve fotoğraf işleri için çok keskin; oyunda güçlü ekran kartı ister)
27 inç 1080p monitörde yazılar ve kenarlar belirgin şekilde pikselli görünür.
Yenileme hızı (Hz)
- 60 Hz: Ofis işleri için yeterli.
- 144-180 Hz: Oyunda büyük fark yaratır, masaüstünde fare hareketleri bile daha akıcı hissedilir.
- 240 Hz ve üstü: Rekabetçi FPS oyunları için. Bu hızlara ulaşacak FPS'i üretebilecek bir sistem gerekir.
Yüksek Hz'den faydalanmak için ekran kartının o kadar FPS üretebilmesi gerekir. Orta seviye bir sistemde 1440p 240 Hz monitör, potansiyelinin altında kalır.
Tepki süresi
Kutudaki "1 ms" değerleri ölçüm yöntemine göre değişir ve pazarlama amaçlıdır. Gerçek performans için bağımsız incelemelerdeki tepki süresi testlerine bak. "Overdrive" ayarını en yüksek seviyeye almak hareketli nesnelerin etrafında parlak hale (overshoot) oluşturabilir; genellikle orta seviye en iyisidir.
Senkronizasyon: G-Sync ve FreeSync
Değişken yenileme hızı (VRR), monitörün yenileme hızını ekran kartının ürettiği FPS'e eşitler. Ekran yırtılması olmadan akıcı görüntü sağlar. Günümüzde çoğu oyun monitörü FreeSync destekler, birçoğu NVIDIA kartlarla da "G-Sync uyumlu" olarak çalışır.
Bağlantı ve kurulum
- Yüksek çözünürlük ve yenileme hızı için DisplayPort veya yeni nesil HDMI kullan. Eski HDMI kablo veya portlar yüksek Hz'yi taşıyamayabilir.
- Kabloyu ekran kartına tak, anakarttaki görüntü çıkışına değil. (Masaüstünde sık yapılan bir hata: oyunlar dahili grafikle çalışır.)
- Monitörü taktıktan sonra Ayarlar → Sistem → Ekran → Gelişmiş ekran → Yenileme hızı bölümünden yüksek değeri seç. Windows çoğu zaman 60 Hz'de başlatır ve birçok kullanıcı 144 Hz monitörünü yıllarca 60 Hz'de kullanır.
HDR etiketine dikkat
Düşük parlaklıktaki monitörlerde "HDR" desteği çoğu zaman görüntüyü iyileştirmez, hatta soluk gösterebilir. Gerçek bir HDR deneyimi için yüksek parlaklık ve yerel karartma (local dimming) ya da OLED gerekir. HDR senin için öncelik değilse bu etikete fazladan para verme.
Göz sağlığı için
- Titreşimsiz (flicker-free) monitör tercih et; düşük parlaklıkta titreşim bazı kişilerde baş ağrısı yapabilir.
- Parlaklığı ortam ışığına göre ayarla; karanlık odada maksimum parlaklık gözü yorar.
- Ekranın üst kenarı göz hizasında veya biraz altında olsun. Ergonomi için forumdaki ayrı rehbere de bakabilirsin.