Darboğaz (bottleneck) nedir? İşlemci mi ekran kartı mı yetmiyor?

"Bu işlemci bu ekran kartına darboğaz yapar mı?" forumlarda en çok sorulan sorulardan biridir. Kısa cevap: her sistemde bir parça diğerini bekler, önemli olan bunun senin oyununda, senin çözünürlüğünde ne kadar fark yarattığıdır.

Darboğaz ne demek?

Bir oyunda her kare için işlemci (oyun mantığı, fizik, yapay zeka, ekran kartına komut hazırlama) ve ekran kartı (görüntüyü çizme) birlikte çalışır. Hangisi yavaşsa FPS'i o belirler.

• Ekran kartı darboğazı (GPU-bound): Ekran kartı %95-99 çalışıyor. Bu aslında istenen durumdur; ekran kartından alınabilecek her şeyi alıyorsun demektir.
• İşlemci darboğazı (CPU-bound): Ekran kartı %60-70'lerde bekliyor, FPS beklenenden düşük, takılmalar var.

Kendi sisteminde nasıl anlarsın?

Bir donanım izleme aracıyla (örneğin bazı ekran kartı yazılımlarının ve izleme araçlarının oyun içi göstergesi) oyun sırasında şunlara bak:

1. Ekran kartı kullanımı sürekli %95'in üstündeyse ekran kartı sınırdasın.
2. Ekran kartı kullanımı belirgin şekilde düşükse ve FPS sınırı, V-Sync koymadıysan işlemci tarafı sınırdır.
3. İşlemcinin toplam kullanımına değil, en yoğun çekirdeğine bak. Toplam %40 görünürken bir-iki çekirdek %100 olabilir; çoğu oyun birkaç ana iş parçacığına dayanır.

Hızlı bir test: çözünürlüğü veya grafik ayarlarını düşür.

• FPS belirgin şekilde artıyorsa → ekran kartı sınırdaydı.
• FPS neredeyse hiç değişmiyorsa → işlemci sınırdadır.

Çözünürlük her şeyi değiştirir

• 1080p ve rekabetçi oyunlar (yüksek FPS hedefi): İşlemci daha önemli hâle gelir.
• 1440p ve 4K: Yük ekran kartına kayar. Orta seviye bir işlemci, güçlü bir ekran kartıyla 4K'da çoğu zaman sorun yaratmaz.

Bu yüzden "X işlemci Y kartına darboğaz yapar" sorusunun cevabı çözünürlük ve oyun belirtilmeden verilemez.

"Darboğaz hesaplayıcı" sitelerine güvenme

İnternetteki "darboğaz yüzdesi" hesaplayan siteler oyuna, çözünürlüğe ve ayarlara bakmadan genel bir sayı üretir. Bu sayılar çoğu zaman yanıltıcıdır. Bunun yerine:

• Oynamak istediğin oyunlarda, istediğin çözünürlükte, işlemci ve ekran kartının birlikte test edildiği bağımsız inceleme videolarına ve makalelerine bak.
• Aynı ekran kartının farklı işlemcilerle test edildiği "CPU scaling" testleri en faydalı kaynaktır.

İşlemci sınırdaysa ne yapılabilir?

• Grafik ayarlarını yükselt: Bedava görüntü kalitesi. FPS düşmeden daha güzel görüntü alırsın.
• Oyunun işlemciyi yoran ayarlarını düşür: görüş mesafesi, kalabalık yoğunluğu, fizik, gölge mesafesi.
• RAM'i çift kanal çalıştır ve XMP/EXPO profilini aç. Tek modül RAM veya düşük bellek hızı işlemci sınırını belirgin şekilde kötüleştirir.
• Arka plandaki uygulamaları kapat (tarayıcı, kayıt yazılımları, overlay'ler).
• Sorun devam ediyorsa işlemci yükseltmesi. Aynı anakartta daha güçlü bir işlemci kullanılabiliyorsa BIOS uyumluluğunu kontrol et.

Ekran kartı sınırdaysa

Bu normal. FPS yetmiyorsa grafik ayarlarını düşür, varsa DLSS, FSR veya XeSS gibi ölçekleme teknolojilerini kullan, ya da ekran kartını yükselt.

Sistem toplarken pratik kural

Bütçenin büyük kısmını ekran kartına ayırmak oyun için genellikle doğrudur, ama işlemciyi de o kadar zayıf seçme ki yüksek FPS hedeflediğin oyunlarda takılma yaşa. Dengeli bir sistem için oynayacağın oyunların ve hedef çözünürlüğün testlerine bakmak, her hesaplayıcı sitesinden daha doğru sonuç verir.